Terugblik Sociale Studiedag

Samenleven zou de gewoonste zaak van de wereld moeten zijn, maar we weten dat de praktijk van alle dag vaak weerbarstiger is. Onze samenleving is complex en grillig. Op vele plekken wordt er gesproken over individualisering en gebrek aan sociale samenhang in de samenleving. Mensen zijn op zoek naar centrale en verbindende waarden in onze samenleving. Hoe mensen dat doen was het uitgangspunt van de sociale studiedag 2013.

Geschiedenis
Sinds de beroemde sociale encycliek Rerum novarum van paus Leo XIII (15 mei 1891) heeft de katholieke Kerk zich vele malen uitgesproken over de sociale ordening van de maatschappij. Via de aalmoezeniers van sociale werken die vanaf 1910 aangestuurd werden door de diocesane priester Dr. Poels heeft de kerk toen veel kunnen betekenen voor de arbeidersbevolking van Limburg. Maar de tijden zijn veranderd. De samenleving is steeds wereldser geworden. Velen vragen zich af of een kleiner wordende Kerk de wereld nog iets te vertellen heeft. Tijdens deze studiedag willen de aalmoezeniers van de Dienst kerk en Samenleving laten zien dat ook in deze tijd ‘heilige elementen’ in de wereld zijn die verdienen benoemd en ondersteund te worden. Met deze woorden opent de hoofdaalmoezenier W.van Meijgaarden de sociale studiedag.

Gemeenschap
Mensen hunkeren naar gemeenschap begint prof. dr.E.Borgman zijn inleiding. Niettemin kost het ze grote moeite om gemeenschap te vormen. Gemeenschap vraagt om toewijding in de dubbele zin van het woord: je moet je aan iets toewijden dat niet met jezelf of met je eigen belang samenvalt en waar je wel je beste krachten aan wilt geven. Dat leidt ertoe dat je voor het geluk van de gemeenschap inzet als voor je eigen geluk. Dit verlangen naar geluk en zich inzetten voor anderen is de visie van het katholiek sociaal denken. Het is van belang in te zien dat het katholiek sociaal denken niet een schat aan visies en ideeën is over hoe de samenleving en hoe individuen daarbinnen zich zouden moeten gedragen. Hoe wij moeten leven, moeten wij niet als vaststaande kennis uit de katholieke traditie halen. We moeten het, letterlijk met Gods hulp, steeds opnieuw leren.

Tekenen des tijds
De kerk heeft de taak ‘de tekenen van de tijd te doorzoeken en in het licht van het evangelie te interpreteren’. In de dynamiek van zijn geloof spant het volk van God zich in om in de gebeurtenissen, eisen en verlangens te onderkennen wat daarin werkelijke tekenen zijn van de aanwezigheid van God of van zijn plannen. Als het evangelie voor alle mensen in alle tijden ‘goed nieuws’ is, moeten in alle tijden en omstandigheden tekenen te vinden zijn van de betekenis en de geloofwaardigheid van dit goede nieuws. De gelovige lezing van de geschiedenis die hiervoor nodig is, drukt zich in telkens nieuwe vormen uit.

Mensbeeld
Van centrale betekenis is de wijze waarop het katholiek sociaal denken de mens ziet. Paus Johannes XXIII stelt in zijn encycliek Mater et Magistra nadrukkelijk vast dat mensen waar ook ter wereld en in alle omstandigheden moeten worden gezien en behandeld als verantwoordelijk voor hun eigen ontwikkeling. En in de encycliek Pacem in Terris stelt hij twee jaar later dat het goed is als er zoveel mogelijk groepen en organisaties zijn waarin mensen zich verenigen om te proberen invloed uit te oefenen op de vormgeving van de wereld waarin en waarvan wij leven. Op deze manier tonen zij zich ‘waardige burgers die hun beste krachten wijden aan de vooruitgang van hun zaken’. Met andere woorden, alle mensen zijn geroepen niet alleen medebouwers, maar ook medearchitecten te zijn van een samenleving die het goede leven mede vorm geeft.

Solidariteit
Mensen zijn aanspreekbaar op hun verantwoordelijkheid voor het ‘goede samenleven’, op hun inzet ervoor en op hun creativiteit bij de vormgeving ervan. Mensen hebben een plicht tot solidariteit. Dit leidt tot een visie die de samenleving niet ziet als een statisch gegeven, maar als een realiteit die zichzelf voortdurend schept en herschept op basis van de verlangens en de visioenen van mensen en hun inzet om die te realiseren.

Menswaardigheid
Beleidsmakers hebben de neiging de samenleving te zien als een machine. Daarin hoef je niet ‘goed’ te zijn, als je maar ‘functioneel’ bent. Mensen die door een systeem gedwongen worden te doen wat ze moeten doen, worden echter volgens het katholieke sociaal denken aangetast in hun menselijke waardigheid, ook al levert het welvaart en misschien zelfs rijkdom op. In een tijd van economische stagnatie en vergrijzing kunnen we niet langer ontsnappen aan het inzicht dat een goede samenleving gemaakt is van zorg en betrokkenheid. Mensen verlangen ernaar om zorg te kunnen geven en om het te krijgen.

Subsidiariteit
De mooiste ontdekking die mensen lijken te kunnen doen, is dat ze anderen iets te bieden hebben. Volgens het katholiek sociaal denken is het de taak van de overheid de samenleving te dienen. Zij is subsidiair. Dat betekent dat de overheid meer dan nu maatschappelijke initiatieven ondersteunt en bevordert, die vanuit de samenleving de opbouw van de goede samenleving effectief dienen. Hier ligt ook een taak voor de kerk. De kerk zou zich erop moeten toeleggen zichtbaar te maken dat waar ‘hongerigen gevoed worden, dorstigen te drinken krijgen, vreemdelingen worden opgenomen, naakten worden gekleed, zieken worden verzorgd en gevangenen worden bezocht (Matteüs 25), eer bewezen wordt aan de Mensenzoon, en via Hem aan de God die onze toekomst is.

Drie praktijkverhalen
Na deze inleidende woorden van prof.dr. Borgman maken we een stap naar de praktijk. Drie diaconale inzetten waar de Dienst kerk en Samenleving nauw bij betrokken is. In alle drie de verhalen klinken de kernwoorden van het katholiek sociaal denken (goed samenleven, menswaardigheid, solidariteit en subsidiariteit) door.

Diaconie Nu
In het dekenaat Horst is diaconie geïmplementeerd in de structuur van het dekenaat. Het dekenaat wordt gezien als een service instituut aan de parochies en de gelovigen. Dit vraagt om nieuwe rolpatronen van gelovigen t.o.v. geestelijken. Gemeenschapsopbouw en diaconie zijn voortdurend onderwerp van gesprek tijdens bijeenkomsten en vergaderingen. Bijzonder in het project Diaconie NU is dat vrijwilligers uit alle parochies van het dekenaat zich samen inzetten voor medemensen die om welke reden dan ook het moeilijk vinden om haar/zijn plek te vinden in de huidige maatschappij.
Met en voor elkaar
Voor KBO Limburg gaat het om ‘met elkaar en voor elkaar’ te zijn, waar generaties ruimte bieden aan elkaar. Vanuit het geloof bieden zij een antwoord aan maatschappelijke problemen. In het verleden was dat heel vanzelfsprekend voor de leden, tegenwoordig niet meer. Voor KBO Limburg waren en zijn de basisprincipes van het katholiek sociaal denken belangrijke pijlers, mits ze steeds weer een eigentijdse invulling krijgen. Uit het grote aanbod van activiteiten, mogelijk doordat veel leden zich vrijwillig inzetten voor de vereniging, staat ontmoeting en belangenbehartiging centraal.

Singles op Stap
De twee grootste vrouwenorganisaties van Limburg, ZijActief en KVG, vertellen over het project Singles op Stap dat ze samen uitvoeren. Op innovatieve wijze zijn zij tot samenwerking gekomen. De activiteit voor alleengaande leden en niet-leden, heeft als doel om de eenzaamheid onder hen te verminderen. De problematiek van eenzaamheid bevindt zich vaak in een taboesfeer omdat je anderen niet wilt laten merken dat je er last van hebt. Het streven is dat er onderlinge contacten ontstaan en de deelnemers in de toekomst zelf het initiatief nemen, via social media, om samen iets te ondernemen.

Open en sociale kerk
Aan het eind van de sociale studiedag spreekt bisschop Wiertz over de rol en de positie van de kerk in de samenleving. De bisschop benadrukt dat we in een lange traditie staan die in 1900 aangevoerd werd door de toen nog kapelaan H.Poels. Hij wilde een kerk die midden in de wereld stond, tussen de mensen. Als hoofdaalmoezenier van de arbeid was hij de oprichter van tal van katholieke organisaties. Hem stond een actieve inzet van alle gelovigen bij het in praktijk brengen van het evangelie, voor ogen. Het sociale werk -de diaconie of caritas- is een even belangrijk onderdeel van de kerkelijke opdracht als liturgie, catechese en gemeenschapsopbouw. Het is leren, vieren én dienen. De nieuwe paus Franciscus heeft al op diverse wijzen laten weten dit ‘dienen’ tot speerpunt van zijn pontificaat te willen maken. Bisschop Wiertz juicht het toe dat er in het bisdom Roermond een diaconaal fonds is en dat er een prijs voor diaconale projecten wordt uitgereikt.

Docter Poelsprijs
Aansluitend wordt door Bisschop Wiertz samen met de commissaris van de koning, de heer Bovens, de docter Poelsprijs uitgereikt. Het is een diaconale stimuleringsprijs voor sociaal-maatschappelijke en diaconale projecten in het bisdom Roermond. Twintig projecten zijn hiervoor aangemeld. Projecten waarbij uitdrukkelijk de aandacht en inzet voor kwetsbare mensen in de samenleving tot uiting komt. Op lokaal vlak zijn ze verbindend en werken ze vanuit concrete waarden en inspiratiebronnen. Het zijn twintig juweeltjes die in onze boeiende samenleving mogen stralen!

Exodushuis
De docter Poelsprijs 2013 is toegekend aan het Exodushuis in Heerlen. In het exodushuis wordt opvang en ondersteuning geboden aan ex-gedetineerden en gedetineerden in de laatste fase van hun straf die gemotiveerd zijn uit de criminaliteit te stappen.

     
     
     
     
     
Susteren-Echt